|
Madde 31
1. Taraf Devletler çocuğun dinlenme,
boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence (etkinliklerinde)
bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını tanırlar.
2. Taraf Devletler, çocuğun
kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılma hakkını saygı duyarak
tanırlar ve özendirirler ve çocuklar için, boş zamanı değerlendirmeye,
dinlenmeye, sanata ve kültüre ilişkin (etkinlikler) konusunda uygun ve eşit
fırsatların sağlanmasını teşvik ederler.
Madde 32
1. Taraf Devletler, çocuğun,
ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek
ya da sağlığı veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâksal ya da toplumsal
gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikte çalıştırılmasına karşı korunma
hakkını kabul ederler.
2. Taraf Devletler, bu maddenin
uygulamaya konulmasını sağlamak için yasal, idari, toplumsal ve eğitsel her
önlemi alırlar. Bu amaçlar ve öteki uluslararası belgelerin ilgili hükümleri
gözönünde tutularak, Taraf Devletler özellikle şu önlemleri alırlar:
a) şe kabul için bir ya da birden
çok asgari yaş sınırı tesbit ederler;
b) Çalışmanın saat olarak süresi ve
koşullarına ilişkin uygun düzenlemeleri yaparlar.
c) Bu maddenin etkili biçimde
uygulanmasını sağlamak için ceza veya başka uygun yaptırımlar öngörürler.
Madde 33
Taraf Devletler, çocukların
uluslararası anlaşmalarda tanımladığı biçimde uyuşturucu ve psikotrop
maddelerin yasadışı kullanımına karşı korunması ve çocukların bu tür
maddelerin yasadışı üretimi ve kaçakçılığı alanında kullanılmasını önlemek
amacıyla, yasal, sosyal ve eğitsel niteliktekiler de dahil olmak üzere, her
türlü uygun önlemleri alırlar.
Madde 34
Taraf Devletler, çocuğu, her türlü
cinsel sömürüye ve cinsel suistimale karşı koruma güvencesi verirler. Bu
amaçla Taraf Devletler özellikle:
a) Çocuğun yasadışı bir cinsel
faaliyete girişmek üzere kandırılması veya zorlanmasını;
b) Çocukların, fuhuş, ya da diğer
yasadışı cinsel faaliyette bulundurularak sömürülmesini;
c) Çocukların pornografik nitelikli
gösterilerde ve malzemede kullanılarak sömürülmesini,
önlemek amacıyla ulusal düzeyde ve
ikili ile çok taraflı ilişkilerde gerekli her türlü önlemi alırlar.
Madde 35
Taraf Devletler, her ne nedenle ve
hangi biçimde olursa olsun, çocukların kaçırılmaları, satılmaları veya
fuhuşa konu olmalarını önlemek için ulusal düzeyde ve ikili ve çok yanlı
ilişkilerde gereken her türlü önlemleri alırlar.
Madde 36
Taraf Devletler, esenliğine
herhangi bir biçimde zarar verebilecek başka her türlü sömürüye karşı çocuğu
korurlar.
Madde 37
Taraf Devletler aşağıdaki hususları
sağlarlar:
a) Hiçbir çocuk, işkence veya diğer
zalimce, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele ve cezaya tâbi
tutulmayacaktır. Onsekiz yaşından küçük olanlara, işledikleri suçlar
nedeniyle idam cezası verilemeyeceği gibi salıverilme koşulu bulunmayan ömür
boyu hapis cezası da verilmeyecektir.
b) Hiçbir çocuk yasadışı ya da
keyfi biçimde özgürlüğünden yoksun bırakılmayacaktır. Bir çocuğun
tutuklanması, alıkonulması veya hapsi yasa gereği olacak ve ancak en son
başvurulacak bir önlem olarak düşünülüp, uygun olabilecek en kısa süre ile
sınırlı tutulacaktır.
c) Özgürlüğünden yoksun bırakılan
her çocuğa insancıl biçimde ve insan kişiliğinin özünde bulunan saygınlık ve
kendi yaşındaki kişilerin gereksinimleri gözönünde tutularak davranılacaktır.
Özgürlüğünden yoksun olan her çocuk, kendi yüksek yararı aksini
gerektirmedikçe, özellikle yetişkinlerden ayrı tutulacak ve olağanüstü
durumlar dışında ailesi ile yazışma ve görüşme yoluyla ilişki kurma hakkına
sahip olacaktır.
d) Özgürlüğünden yoksun bırakılan
her çocuk, kısa zamanda yasal ve uygun olan diğer yardımlardan yararlanma
hakkına sahip olacağı gibi özgürlüğünden yoksun bırakılmasının yasaya
aykırılığını bir mahkeme veya diğer yetkili, bağımsız ve tarafsız makam
önünde iddia etme ve böylesi bir işlemle ilgili olarak ivedi karar
verílmesini isteme hakkına da sahip olacaktır.
Madde 38
1. Taraf Devletler, silahlı çatışma
halinde kendilerine uygulanabilir olan uluslararası hukukun, çocukları da
kapsayan insani kurallarına uymak ve uyulmasını sağlamak yükümlülüğünü
üstlenirler.
2. Taraf Devletler, onbeş yaşından
küçüklerin çatışmalara doğrudan katılmaması için uygun olan bütün önlemleri
alırlar.
3. Taraf Devletler, özellikle onbeş
yaşına gelmemiş çocukları askere almaktan kaçınırlar. Taraf Devletler, onbeş
ile onsekiz yaş arasındaki çocukların silah altına alınmaları gereken
durumlarda, önceliği yaşça büyük olanlara vermek için çaba gösterirler.
4. Silahlı çatışmalarda sivil
halkın korunmasına ilişkin uluslararası insani hukuk kuralları tarafından
öngörülen yükümlülüklerine uygun olarak, Taraf Devletler, silahlı çatışmadan
etkilenen çocuklara koruma ve bakım sağlamak amacıyla mümkün olan her türlü
önlemi alırlar.
Madde 39
Taraf Devletler, her türlü ihmal,
sömürü ya da suistimal, işkence ya da her türlü zalimce, insanlık dışı veya
aşağılayıcı muamele ya da ceza uygulaması ya da silahlı çatışma mağduru olan
bir çocuğun, bedensel ve ruhsal bakımdan sağlığına yeniden kavuşması ve
yeniden toplumla bütünleşebilmesini temin için uygun olan tüm önlemleri
alırlar. Bu tür sağlığa kavuşturma ve toplumla bütünleştirme, çocuğun
sağlığını, özgüvenini ve saygınlığını geliştirici bir ortamda
gerçekleştirilir.
Madde 40
1. Taraf Devletler, hakkında ceza
yasasını ihlâl ettiği iddia edilen ve bu nedenle itham edilen ya da ihlâl
ettiği kabul edilen her çocuğun; çocuğun yaşı ve yeniden topluma
kazandırılmasının ve toplumda yapıcı rol üstlenmesinin arzu edilir olduğu
hususları gözönünde bulundurularak, taşıdığı saygınlık ve değer duygusunu
geliştirecek ve başkalarının da insan haklarına ve temel özgürlüklerine
saygı duymasını pekiştirecek nitelikte muamele görme hakkını kabul ederler.
2. Bu amaçla ve uluslararası
belgelerin ilgili hükümleri göz-önünde tutularak Taraf Devletler özellikle,
şunları sağlarlar:
a) şlendiği zaman ulusal ya da
uluslararası hukukça yasaklanmamış bir eylem ya da ihmâl nedeniyle hiçbir
çocuk hakkında ceza yasasını ihlâl ettiği iddiası ya da ithamı öne
sürülemeyeceği gibi böyle bir ihlâlde bulunduğu da kabul edilmeyecektir.
b) Hakkında ceza kanununu ihlâl
iddiası veya ithamı bulunan her çocuk aşağıdaki asgari güvencelere sahiptir:
i) Haklarındaki suçlama yasal
olarak sabit oluncaya kadar masum sayılmak;
ii) Haklarındaki suçlamalardan
kendilerinin hemen ve doğrudan doğruya; ya da uygun düşen durumlarda
ana-babaları ya da yasal vasileri kanalı ile haberli kılınmak ve
savunmalarının hazırlanıp sunulmasında gerekli yasal ya da uygun olan başka
yardımdan yararlanmak;
iii) Yetkili, bağımsız ve yansız
bir makam ya da mahkeme önünde adli ya da başkaca uygun yardımdan
yararlanarak ve özellikle çocuğun yaşı ve durumu gözönüne alınmak suretiyle
kendisinin yüksek yararına aykırı olduğu saptanma-dığı sürece, ana-babası
veya yasal vasisi de hazır bulundurularak yasaya uygun biçimde adil bir
duruşma ile konunun gecikmeksizin karara bağlanmasının sağlanması;
iv) Tanıklık etmek ya da suç
ikrarında bulunmak için zorlanmamak; aleyhine olan tanıkları sorguya çekmek
veya sorguya çekmiş olmak ve lehine olan tanıkların hazır bulunmasının ve
sorgulanmasının eşit koşullarda sağlanması;
v) Ceza yasasını ihlâl ettiği
sonucuna varılması halinde, bu kararın ve bunun sonucu olarak alınan
önlemlerin daha yüksek yetkili, bağımsız ve yansız bir makam ya da mahkeme
önünde yasaya uygun olarak incelenmesi;
vi) Kullanılan dili anlamaması veya
konuşamaması halinde çocuğun parasız çevirmen yardımından yararlanması;
vii) Kovuşturmanın her aşamasında
özel hayatının gizliliğine tam saygı gösterilmesine hakkı olmak;
3. Taraf Devletler, hakkında ceza
yasasını ihlâl ettiği iddiası ileri sürülen, bununla itham edilen ya da
ihlâl ettiği kabul olunan çocuk bakımından, yalnızca ona uygulanabilir
yasaların, usullerin, onunla ilgili makam ve kuruluşların oluşturulmasını
teşvik edecek ve özellikle şu konularda çaba göstereceklerdir:
a) Ceza Yasasını ihlâl konusunda
asgari bir yaş sınırı belirleyerek, bu yaş sınırının altındaki çocuğun ceza
ehliyetinin olmadığının kabulü;
b) Uygun bulunduğu ve istenilir
olduğu takdirde, insan hakları ve yasal güvencelere tam saygı gösterilmesi
koşulu ile bu tür çocuklar için adli kovuşturma olmaksızın önlemlerin
alınması.
4. Koruma tedbiri, yönlendirme ve
gözetim kararları, danışmanlık, şartlı salıverme, bakım için yerleştirme,
eğitim ve meslek öğretme programları ve diğer kurumsal bakım seçenekleri
gibi çeşitli düzenlemelerin uygulanmasında, çocuklara durumları ve suçları
ile orantılı ve kendi esenliklerine olacak biçimde muamele edilmesi
sağlanacaktır.
|
