|
Madde 21
Evlât edinme sistemini kabul eden
ve/veya buna izin veren Taraf Devletler, çocuğun en yüksek yararlarının
temel düşünce olduğunu kabul edecek ve aşağıdaki ilkeleri
gerçekleştireceklerdir:
a) Bir çocuğun evlât edinilmesine
ancak yetkili makam karar verir. Bu makam uygulanabilir yasa ve usullere
göre ve güvenilir tüm bilgilerin ışığında; çocuğun, ana-babası, yakınları ve
yasal vasisine göre durumunu gözönüne alarak ve gereken durumlarda tüm
ilgililerle yapılacak görüşme sonucu onların da evlât edinme konusundaki
onaylarını alma zorunluluğuna uyarak, kararını verir.
b) Çocuğun kendi ülkesinde
elverişli biçimde bakılması mümkün olmadığı veya evlât edinecek veya yanına
yerleştirilecek aile bulunmadığı taktirde, ülkelerarası evlât edinmenin
çocuk bakımından uygun bir çözüm olduğunu kabul ederler.
c) Başka bir ülkede evlât
edinilmesi düşünülen çocuğun, kendi ülkesinde mevcut evlât edinme durumuyla
eşdeğer olan güvence ve ölçülerden yararlanmasını sağlarlar.
d) Ülkelerarası evlât edinmede,
yerleştirmenin ilgililer bakımından yasadışı para kazanma konusu olmaması
için gereken bütün önlemleri alırlar.
e) Bu maddedeki amàçları, uygun
olduğu ölçüde, ikili ya da çok taraflı düzenleme veya anlaşmalarla teşvik
ederler ve bu çerçevede, çocuğun başka bir ülkede yerleştirilmesinin yetkili
makam veya organlar tarafından yürütülmesini güvenceye almak için çaba
gösterirler.
Madde 22
1. Taraf Devletler, ister tek
başına olsun isterse ana babası veya herhangi bir başka kimse ile birlikte
bulunsun, mülteci statüsü kazanmaya çalışan ya da uluslararası veya iç hukuk
kural ve usulleri uyarınca mülteci sayılan bir çocuğun, bu Sözleşmede ve
insan haklarına veya insani konulara ilişkin ve sözkonusu Devletlerin taraf
oldukları diğer Uluslararası Sözleşmelerde tanınan ve bu duruma
uygulanabilir nitelikte bulunan hakları kullanması amacıyla koruma ve insani
yardımdan yararlanması için gerekli bütün önlemleri alırlar.
2. Bu nedenle, Taraf Devletler,
uygun gördükleri ölçüde, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ve onunla işbirliği
yapan hükümetlerarası ve hükümetdışı yetkili başka kuruluşlarla bu durumda
olan bir çocuğu korumak, ona yardım etmek, herhangi bir mülteci çocuğun
ailesi ile yeniden biraraya gelebilmesi için ana-babası veya ailesinin başka
üyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla işbirliğinde bulunurlar. Herhangi
bir nedenle kendi aile çevresinden sürekli ya da geçici olarak ayrı düşmüş
bir çocuğa bu Sözleşmeye göre tanınan koruma, aynı esaslar içinde,
ana-babası ya da ailesinin başkaca üyelerinden hiçbirisi bulunmayan çocuğa
da tanınacaktır.
Madde 23
1. Taraf Devletler zihinsel ya da
bedensel özürlü çocukların saygınlıklarını güvence altına alan,
özgüvenlerini geliştiren ve toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını
kolaylaştıran şartlar altında eksiksiz bir yaşama sahip olmalarını kabul
ederler.
2. Taraf Devletler, özürlü
çocukların özel bakımdan yararlanma hakkını tanırlar ve eldeki kaynakların
yeterliliği ölçüsünde ve yapılan başvuru üzerine, yardımdan yararlanabilecek
durumda olan çocuğa ve onun bakımından sorumlu olanlara, çocuğun durumu ve
ana-babanın veya çocuğa bakanların içinde bulundukları koşullara uygun
düşecek yardımın yapılmasını teşvik ve taahhüt ederler.
3. Özürlü çocuğun, özel bakıma
gereksinimi olduğu bilincinden hareketle bu maddenin 2 nci fıkrası uyarınca
yapılması öngörülen yardım, çocuğun ana-babasının ya da çocuğa bakanların
parasal (mali) durumları gözönüne alınarak, olanaklar ölçüsünde ücretsiz
sağlanır. Bu yardım; özürlü çocuğun eğitimi, meslek eğitimi, tıbbi bakım
hizmetleri, rehabilitasyon hizmetleri, bir işte çalışabilecek duruma getirme
hazırlık programları ve dinlenme/eğlenme olanaklarından etkin olarak
yararlanmasını sağlamak üzere düzenlenir ve çocuğun en eksiksiz biçimde
toplumla bütünleşmesi yanında, kültürel ve ruhsal yönü dahil bireysel
gelişmesini gerçekleştirme amacını güder.
4. Taraf Devletler, uluslararası
işbirliği ruhu içinde, özürlü çocukların koruyucu sıhhi bakımı, tıbbi,
psikolojik ve işlevsel tedavileri alanlarına ilişkin gerekli bilgilerin
alışverişi yanında, rehabilitasyon, eğitim ve mesleki eğitim hizmetlerine
ilişkin yöntemlerin bilgilerini de içerecek şekilde ve Taraf Devletlerin bu
alanlardaki güçlerini, anlayışlarını geliştirmek ve deneyimlerini
zenginleştirmek amacıyla bilgi dağıtımını ve bu bilgiden yararlanmayı teşvik
ederler. Bu bakımdan, gelişmekte olan ülkelerin gereksinimleri, özellikle
gözönüne alınır.
Madde 24
1. Taraf Devletler, çocuğun
olabilecek en iyi sağlık düzeyine kavuşma, tıbbi bakım ve rehabilitasyon
hizmetlerini veren kuruluşlardan yararlanma hakkını tanırlar. Taraf
Devletler, hiçbir çocuğun bu tür tıbbi bakım hizmetlerinden yararlanma
hakkından yoksun bırakılmamasını güvence altına almak için çaba gösterirler.
2. Taraf Devletler, bu hakkın tam
olarak uygulanmasını takip ederler ve özellikle:
a) Bebek ve çocuk ölüm oranlarının
düşürülmesi;
b) Bütün çocuklara gerekli tıbbi
yardımın ve tıbbi bakımın; temel sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine önem
verilerek sağlanması;
c) Temel sağlık hizmetleri
çerçevesinde ve başka olanakların yanısıra, kolayca bulunabilen tekniklerin
kullanılması ve besleyici yiyecekler ve temiz içme suyu sağlanması yoluyla
ve çevre kirlenmesinin tehlike ve zararlarını gözönüne alarak, hastalık ve
yetersiz beslenmeye karşı mücadele edilmesi:
d) Anneye doğum öncesi ve sonrası
uygun bakımın sağlanması;
e) Bütün toplum kesimlerinin
özellikle ana-babalar ve çocukların, çocuk sağlığı ve beslenmesi, anne sütü
ile beslenmenin yararları, toplum ve çevre sağlığı ve kazaların önlenmesi
konusunda temel bilgileri elde etmeleri ve bu bilgileri kullanmalarına
yardımcı olunması;
f) Koruyucu sağlık bakımlarının,
ana-babaya rehberliğini, aile planlanması eğitimi ve hizmetlerinin
geliştirilmesi; amaçlarıyla uygun önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, çocukların
sağlığı için zararlı geleneksel uygulamaların kaldırılması amacıyla uygun ve
etkili her türlü önlemi alırlar.
4. Taraf Devletler, bu maddede
tanınan hakkın tam olarak gerçekleştirilmesini tedricen sağlamak amacıyla
uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi ve teşviki konusunda karşılıklı
olarak söz verirler. Bu konuda gelişmekte olan ülkelerin gereksinimleri
özellikle gözönünde tutulur.
Madde 25
Taraf Devletler, yetkili makamlarca
korunma ve bakım altına alma, bedensel ya da ruhsal tedavi amaçlarıyla
hakkında bir yerleştirme tedbiri uygulanan çocuğun, gördüğü tedaviyi ve
yerleştirilmesine bağlı diğer tüm şartları belli aralıklarla gözden geçirme
hakkına sahip olduğunu kabul ederler.
Madde 26
1. Taraf Devletler, her çocuğun,
sosyal sigorta dahil, sosyal güvenlikten yararlanma hakkını tanır ve bu
hakkın tam olarak gerçekleşmesini sağlamak için ulusal hukuklarına uygun,
gerekli önlemleri alırlar. 2. Sosyal Güvenlik, çocuğun ve çocuğun bakımından
sorumlu olanların kaynakları ve koşulları gözönüne alınarak ve çocuk
tarafından ya da onun adına yapılan sosyal güvenlikten yararlanma
başvurusuna ilişkin başkaca durumlar da gözönünde tutularak sağlanır.
Madde 27
1. Taraf Devletler, her çocuğun
bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâksal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak
yeterli bir hayat seviyesine hakkı olduğunu kabul ederler.
2. Çocuğun gelişmesi için gerekli
hayat şartlarının sağlanması sorumluluğu; sahip oldukları imkânlar ve mali
güçleri çerçevesinde öncelikle çocuğun ana-babasına veya çocuğun bakımını
üstlenen diğer kişilere düşer.
3. Taraf Devletler, ulusal
durumlarına göre ve olanakları ölçüsünde, anababaya ve çocuğun bakımını
üstlenen diğer kişilere, çocuğun bu hakkının uygulanmasında yardımcı olmak
amacıyla gerekli önlemleri alır ve gereksinim olduğu takdirde özellikle
beslenme, giyim ve barınma konularında maddi yardım ve destek programları
uygularlar.
4. Taraf Devletler, Taraf Devlet
ülkesinde veya başka ülkede bulunsun; ana-babası veya çocuğa karşı mali
sorumluluğu bulunan diğer kişiler tarafından, çocuğun bakım giderlerinin
karşılanmasını sağlamak amacıyla her türlü uygun önlemi alırlar. Özellikle
çocuğa karşı mali sorumluluğu olan kişinin, çocuğun ülkesinden başka bir
ülkede yaşaması halinde, Taraf Devletler bu konuya ilişkin uluslararası
anlaşmalara katılmayı veya bu tür anlaşmalar akdinin yanısıra başkaca uygun
düzenlemelerin yapılmasını teşvik ederler.
Madde 28
1. Taraf Devletler, çocuğun eğitim
hakkını kabul ederler ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde tedricen
gerçekleştirilmesi görüşüyle özellikle:
a) lk öğretimi herkes için zorunlu
ve parasız hale getirirler;
b) Orta öğretim sistemlerinin genel
olduğu kadar mesleki nitelikte de olmak üzere çeşitli biçimlerde
örgütlenmesini teşvik ederler ve bunların tüm çocuklara açık olmasını
sağlarlar ve gerekli durumlarda mali yardım yapılması ve öğretimi parasız
kılmak gibi uygun önlemleri alırlar;
c) Uygun bütün araçları kullanarak,
yüksek öğretimi yetenekleri doğrultusunda herkese açık hale getirirler;
d) Eğitim ve meslek seçimine
ilişkin bilgi ve rehberliği bütün çocuklar için elde edilir hale getirirler;
e) Okullarda düzenli biçimde
devamın sağlanması ve okulu terketme oranlarının düşürülmesi için önlem
alırlar.
2. Taraf Devletler, okul
disiplininin çocuğun insan olarak taşıdığı saygınlıkla bağdaşır biçimde ve
bu Sözleşmeye uygun olarak yürütülmesinin sağlanması amacıyla gerekli olan
tüm önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler eğitim alanında,
özellikle cehaletin ve okuma yazma bilmemenin dünyadan kaldırılmasına
katkıda bulunmak ve çağdaş eğitim yöntemlerine ve bilimsel ve teknik
bilgilere sahip olunmasını kolaylaştırmak amacıyla uluslararası işbirliğini
güçlendirir ve teşvik ederler. Bu konuda, gelişmekte olan ülkelerin
gereksinimleri özellikle gözönünde tutulur.
Madde 29
1. Taraf Devletler çocuk eğitiminin
aşağıdaki amaçlara yönelik olmasını kabul ederler;
a) Çocuğun kişiliğinin,
yeteneklerinin, zihinsel ve bedensel yeteneklerinin mümkün olduğunca
geliştirilmesi;
b) Insan haklarına ve temel
özgürlüklere, Birleşmiş Milletler Andlaşmasında benimsenen ilkelere
saygısının geliştirilmesi;
c) Çocuğun ana-babasına, kültürel
kimliğine, dil ve değerlerine, çocuğun yaşadığı veya geldiği menşe ülkenin
ulusal değerlerine ve kendisininkinden farklı uygarlıklara saygısının
geliştirilmesi;
d) Çocuğun, anlayışı, barış,
hoşgörü, cinsler arası eşitlik ve ister etnik, ister ulusal, ister dini
gruplardan, isterse yerli halktan olsun, tüm insanlar arasında dostluk
ruhuyla, özgür bir toplumda, yaşantıyı, sorumlulukla üstlenecek şekilde
hazırlanması;
e) Doğal çevreye saygısının
geliştirilmesi,
2. Bu maddenin veya 28 inci
maddenin hiçbir hükmü gerçek ve tüzel kişilerin öğretim kurumları kurmak ve
yönetmek özgürlüğüne, bu maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen ilkelere
saygı gösterilmesi ve bu kurumlarda yapılan eğitimin Devlet tarafından
konulmuş olan asgari kurallara uygun olması koşuluyla, aykırı sayılacak
biçimde yorumlanmayacaktır.
Madde 30
Soya, dine ya da dile dayalı
azınlıkların ya da yerli halkların varolduğu Devletlerde, böyle bir azınlığa
mensup olan ya da yerli halktan olan çocuk, ait olduğu azınlık topluluğunun
diğer üyeleri ile birlikte kendi kültüründen yararlanma, kendi dinine inanma
ve uygulama ve kendi dilini kullanma hakkından yoksun bırakılamaz.
|
